GRAMAJ HİLESi

Ambalaj Büyüyor, İçerik Küçülüyor: Asıl Tartılması Gereken Güven

Alışveriş sepetimizi doldururken çoğumuzun gözü önce fiyat etiketine, sonra da ambalajın büyüklüğüne takılıyor. Oysa son yıllarda market raflarında yaşanan en dikkat çekici değişim, çoğu zaman ilk bakışta fark edilmiyor. Paket aynı, tasarım aynı, hatta fiyat bazen aynı kalıyor; ancak ürünün içindeki miktar sessizce azalıyor.
Bu durum, tüketiciler arasında "gizli zam" olarak bilinen ve ekonomi literatüründe shrinkflation adıyla anılan bir uygulamayı yeniden gündeme taşıyor. Üreticiler, artan maliyetler karşısında doğrudan fiyat artırmak yerine ürünün net gramajını düşürmeyi tercih edebiliyor. Böylece tüketici, aynı ambalajı gördüğü için çoğu zaman eski miktarı satın aldığını zannediyor.
Burada önemli bir ayrımı yapmak gerekiyor. Hukuken satılan ürünün esas miktarı, ambalajın değil ürünün kendisidir. Bu nedenle etiketlerde ve ambalaj üzerinde belirtilmesi gereken bilgi, yalnızca net ürün miktarıdır. Ambalajın ağırlığı, yani "dara", ürünün bir parçası gibi gösterilemez. Tüketici ödediği bedelin karşılığında ambalajı değil, içindeki ürünü satın alır.
Ancak işin tartışmalı yönü tam da burada başlıyor. Üretici, aynı büyüklükteki paketin içine daha az ürün koyduğunda ve bunu net gramaj bilgisinde açıkça belirttiğinde, hukuken yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılabilir. Fakat etik açıdan aynı şeyi söylemek her zaman mümkün değildir. Çünkü tüketicilerin büyük bölümü alışveriş sırasında gramajı değil, ambalajın görünümünü ve fiyatını esas alarak karar veriyor. Bu da görünüşte değişmeyen ürünlerin, gerçekte daha pahalı hâle gelmesine yol açıyor.
Bugün raflarda aynı görünen iki ürün arasında onlarca gram fark bulunabiliyor. Üstelik bu değişiklikler çoğu zaman sessizce yapılıyor. Tüketici bunu ancak eski ambalajı hatırlıyorsa veya net gramajı dikkatle inceliyorsa fark edebiliyor. İşte tam da bu nedenle, şeffaflık yalnızca yasal zorunluluklarla sınırlı kalmamalı; tüketicinin kolayca anlayabileceği bir bilgilendirme anlayışı da benimsenmelidir.
Tüketicinin korunması, yalnızca aldatıcı bilgilerin yasaklanmasıyla sağlanamaz. Aynı zamanda tüketicinin doğru karşılaştırma yapabilmesini kolaylaştıracak uygulamalara da ihtiyaç vardır. Birim fiyatların görünür şekilde sunulması, gramaj değişikliklerinin açık biçimde duyurulması ve denetimlerin etkin şekilde sürdürülmesi bu güven ortamının temel taşlarıdır.
Sonuç olarak mesele birkaç gram eksik ürün değildir. Mesele, tüketicinin güvenidir. Ambalajın büyüklüğü değil, içindeki ürünün miktarı önemlidir. Bilinçli tüketici için en güvenilir ölçü hâlâ aynı: Gösterişli pakete değil, net gramaja bakmak gerekir.

Özelikle Belediyeleri görevlerini yapmaya davet ediyorum.